Tasdiki mi Tasdiği mi? Dilin Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Üzerindeki Etkisi
İstanbul’un kalabalık sokaklarında yürürken, bir arkadaşımın söylediği “Tasdiki mi tasdiği mi?” sorusu aklıma takıldı. Bu basit dil bilgisi sorusunun aslında çok daha derin bir anlam taşıdığını düşündüm. Hem dilin gücünü hem de toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adaletle bağlantısını nasıl gözlemlediğimi paylaşmak istiyorum. Gündelik yaşamda, çok basit bir dil kullanımı bile grupların nasıl algılandığını, ne kadar görünür olduğunu ve nihayetinde toplumsal normları nasıl yeniden ürettiğini etkileyebilir. Hadi gelin, bu kelimenin doğru kullanımını sorgularken, dilin toplumsal etkilerine nasıl ışık tutabileceğimize bakalım.
Dil ve Toplumsal Cinsiyet: Herkesin Kendi “Doğru”sunu Söylemesi
Bir gün işyerinde, çay molasında arkadaşlar arasında “tasdiki” ve “tasdiği” kullanımı üzerine bir tartışma başladı. Bazı arkadaşlar, “Tasdiği”nin daha doğru olduğunu savundu, diğerleri ise “tasdiki”nin daha doğru olduğunu iddia etti. O sırada ben de fark ettim ki, kelimenin doğru kullanımı, sadece dil bilgisiyle ilgili değil; aslında toplumsal cinsiyetin, eğitim düzeyinin, sosyal sınıfın ve hatta kişisel tercihlerimizin bir yansıması haline gelebiliyor. Herkesin doğru bildiği bir dil şekli vardı ve bunun altındaki sosyo-kültürel farklar oldukça ilginçti. Örneğin, dil bilgisi konusunda daha geleneksel bir yaklaşım benimseyen kişiler, genellikle bir kelimenin kökenine dayalı “klasik” kullanımları savunuyorlar. Diğer yandan, dilin evrimine açık olan kişiler ise daha esnek ve yaygın kullanım şeklini tercih ediyor.
Bu tartışmada dikkatimi çeken, dilin sadece dil bilgisi hatalarından ibaret olmadığıydı. İnsanlar, kullandıkları dil üzerinden kimliklerini inşa eder. Örneğin, kadınlar genellikle “şefkatli” veya “nazik” olarak tanımlanır, bu da dilin toplumsal cinsiyet rollerini ne kadar yansıttığının bir göstergesidir. Kimi zaman, “tasdiği” yerine “tasdiki” demek, bir şekilde daha geleneksel bir erkeklik duruşunu yansıtıyor gibi hissedebilirsiniz. Yani dilin şekli, aynı zamanda bu toplumsal kalıpları içselleştiriyor ve yeniden üretiyor. Bu tür dil kullanımları, farkında olmadan belirli toplulukları güçlendirirken, diğerlerini marjinalleştiriyor.
Çeşitlilik ve Dil: Herkes İçin Geçerli Bir “Doğru” Var mı?
Toplu taşımada da gözlemlediğim bir diğer ilginç durum, bu tür dilsel tercihlerle ilgiliydi. Bir gün, üniversiteye giderken yaşlı bir kadınla sohbet ettim. Kadın, otobüs şoförüne “Lütfen tasdiki kontrol edin” demişti. Şoför, hafifçe gülümsedi ve “Bunu tasdiği olarak duydum, hanımefendi, yanlış mı söyledim?” dedi. Kadın, “Hayır, doğru söylediniz” diyerek bir anda gerginleşti. Bu olay, dildeki küçük farkların bile insanlar üzerinde nasıl bir baskı oluşturabileceğini gösteriyor. Kadının, doğru bildiği bir kelimeyi “yanlış” gibi algılayan bir otobüs şoförüne verdiği tepki, aslında toplumsal çeşitliliğin, farklı kuşaklar arasındaki dilsel farklılıkları nasıl daha görünür kıldığını gösteriyor.
Bu olayda, bir tarafın dil bilgisi yanlışlığını, diğer taraf ise kişisel tercihi ve alışkanlıkları üzerinden savundu. Yani dilin doğruluğu veya yanlışlığı, çoğu zaman toplumsal bağlama göre değişiyor. Şehirde yaşayan bir gençle, kırsalda büyümüş bir insan arasında, bazen kelimelerin doğru kullanımı bile farklı olabilir. Dil, toplumsal bağlamda kimlik ve kültürle ne kadar iç içe geçmişse, o kadar kişisel bir hale gelir. Bu nedenle, “tasdiki mi tasdiği mi?” gibi basit bir dil sorusu bile, iki farklı kültürün ve iki farklı toplumsal yapının kesişiminde anlam kazanabilir.
Sosyal Adalet ve Dil: Daha Adil Bir Toplum İçin Dilin Gücü
Sosyal adalet meselesi ise, dilin içinde yaşadığımız dünyayı nasıl şekillendirdiği ile doğrudan bağlantılı. Dilin, toplumsal cinsiyet rollerini nasıl pekiştirdiği gibi, aynı zamanda sınıf farklılıkları, etnik köken ve kimlikler üzerine de etkisi vardır. Herkesin aynı dil standartlarını kabul etmesi, aslında gücü elinde bulunduranların dilini kabul etmek anlamına gelebilir. Bu da, çoğu zaman marjinal grupların dilinin dışlanması, görünür olmaması anlamına gelir. Sosyal adalet için dilin güç dinamiklerine karşı duyarlı olmak, toplumsal eşitliği sağlamak adına önemli bir adımdır. Bir kelime hatası, bazen bir sosyal hiyerarşiyi, bazen de bir topluluğu aşağılamak için bir araç haline gelebilir.
Her dilsel tercih, toplumda belirli grupların daha fazla kabul görmesini ya da dışlanmasını sağlayabilir. Sosyal adaletin savunucusu bir birey olarak, farkında olmak gerekir ki, her kelime ve her ifade, toplumsal yapıyı şekillendiren bir araçtır. Bu bağlamda, dilin doğru kullanımı sadece bir eğitim meselesi değil, aynı zamanda toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve çeşitliliğe duyarlı bir yaklaşımı gerektiriyor.
Sonuç: Dil, Gücün ve Adaletin Bir Yansımasıdır
Sonuç olarak, “tasdiki mi tasdiği mi?” gibi basit bir dil sorusunu gündelik yaşamda ciddiye almak, aslında çok daha büyük bir sorunu anlamak demektir. Dil, sadece iletişimi sağlamakla kalmaz, aynı zamanda toplumsal yapıları ve adaletsizlikleri de yansıtır. Bir kelimenin doğru kullanımı, bazen toplumsal cinsiyet normlarını pekiştirirken, bazen de marjinalleşen grupların sesini duymamıza engel olabilir. Hepimiz, dilin gücünü ve etkisini göz önünde bulundurmalı, adil bir toplum için daha kapsayıcı bir dil kullanımına yönelmeliyiz.